Uzależnienie, czyli...?

Uzależnienie fizjologiczne

Uzależnienie fizjologiczne (ang. physiological dependence), zwane też czasem fizycznym, to nabyta silna potrzeba stałego zażywania jakiejś substancji odczuwana jako szereg dolegliwości fizycznych (np. bóle, biegunki, uczucie zimna, wymioty, drżenia mięśni, bezsenność). Zaprzestanie jej zażywania (odstawienie) prowadzi do wystąpienia zespołu objawów, które określa się jako zespół abstynencyjny (zespół odstawienia). W leczeniu uzależnienia fizjologicznego stosowana jest detoksykacja, czyli odtrucie.

Grupa substancji, których nadużywanie prowadzi do uzależnienia fizjologicznego jest niewielka. Najważniejsze z nich to (w nawiasie nazwa choroby polegającej na uzależnieniu od danej substancji):

• nikotyna (nikotynizm) - najpowszechniejsze uzależnienie fizjologiczne na świecie
• alokohol etylowy (alkoholizm)
• opioidy - między innymi heroina i morfina
• barbiturany - pochodne kwasu barbiturowego, stosowane jako leki nasenne

Uzależnienie psychiczne

Uzależnienie psychiczne (ang. psychical dependence), znane też jako psychologiczne, to nabyta silna potrzeba stałego wykonywania jakiejś czynności lub zażywania jakiejś substancji, której niespełnienie jednak nie prowadzi do poważnych fizjologicznych następstw.

Uzależnienie psychiczne cechuje:

• wzrost napędu związany z poszukiwaniem środka uzależniającego
• wzrost tolerancji na działanie środka (obniżenie efektu przyjemności, który on dostarcza)
• kompulsywna konsumpcja środka kosztem swojego zdrowia oraz otoczenia
• osłabienie woli
• obsesja brania i natręctwa myślowe utrzymujące się i nawracające nawet po wieloletniej abstynencji
• samooszukiwanie się usprawiedliwiające branie (związane z psychologicznymi mechanizmami obronnymi)
• fizyczne wyniszczenie i brak zainteresowania otoczeniem niezwiązanym ze środkiem i jego zdobywaniem
• wypalenie emocjonalne prowadzące do samobójstwa.

Zależność psychiczna to stan, w którym osoba dotknięta tą chorobą nie jest w stanie bez pomocy z zewnątrz przerwać zachowań kompulsywnych związanych ze zdobywaniem i konsumpcją. Nieleczona zależność psychiczna od substancji chemicznych prowadzi najczęściej do więzienia, szpitala psychiatrycznego, a w końcu i śmierci. Dzisiaj nie są znane skuteczne metody leczenia uzależnienia psychicznego od substancji chemicznych. Możliwe jest zatrzymanie kompulsywnych zachowań, ale nie całkowite wyleczenie.

Uzależnienie psychiczne mogą wywoływać różne czynności:

• związki chemiczne, w tym głównie alkohol, leki i narkotyki
• hazard i gry komputerowe
• seks
• jedzenie
• telewizja i internet
• słodycze
• zakupy
• praca

Walka z uzależnieniem psychicznym zależy w głównej mierze od woli osoby uzależnionej. Jako że wola uzależnionego jest naruszona, osłabiona, pojawia się problem "błędnego koła". Dlatego niezmiernie rzadko zdarzają się "samowyleczenia" w przypadku zaawansowanych faz uzależnienia.

Charakterystyczne jest podejmowanie przez uzależnionego decyzji (np. o rezygnacji z zażywania) i niemożność realizacji tej decyzji. Towarzyszy temu rozrastający się system psychologicznych mechanizmów obronnych.

W Polsce i na świecie popularnym i skutecznym środkiem do walki z uzależnieniem psychicznym są mityngi AA. Na podobnej zasadzie organizowane są zebrania anonimowych narkomanów (NA), anonimowych nikotynistów, anonimowych erotomanów (AE) oraz anonimowych hazardzistów.

Wiktor Osiatyński w swej książce "Rehab" stawia tezę, iż żyjemy w cywilizacji uzależnień, a uzależnić się można od wszystkiego. Zarówno od substancji chemicznych, jak i od zachowań. W tym zatem sensie każdy z nas nie jest wolny od zagrożeń.

Uzależnienie to obsesja, koncentracja na jednym celu - zaspokojeniu tej obsesji. Z początku nie zdajemy sobie sprawy, że nasze zachowania noszą znamiona czegoś, co odbiega od normy. Gdy to dostrzeżemy - już działają wszystkie mechanizmy choroby: system iluzji i zaprzeczeń, magiczno-życzeniowe myślenie, racjonalizacje, minimalizacje, intelektualizacje. Rosną straty. Straty po stronie samego uzależnionego, jak i jego najbliższych. Często uzależnieniom towarzyszy przemoc i aspołeczne zachowania. Uzależniony ucieka od konsekwencji swoich zachowań manipulując, kłamiąc, terroryzując i wykorzystując obecnych wokół niego ludzi. I przede wszystkim - pije, gra, bierze, zażywa lub zachowuje się kompulsywnie.

"Kryzys czyni szansę" - tak mówią ci, którym rozwój uzależnienia udało się powstrzymać. Uzależniony osiągnął swoje psychiczne dno. Straty, jakie poniósł wskutek uzależnienia, są już nie do zniesienia. Nie są to tylko straty materialne, albo inaczej - często nie są to wcale straty materialne. Jest to utrata czegoś, na czym uzależnionemu bardzo zależało, a co teraz właśnie utracił. To powoduje ogromny ból i cierpienie. W tym właśnie czasie pojawia się szansa. Można zacząć działać. Jest gotowy do tego sam uzależniony, dobrze, gdy mechanizmy uzależnienia zna też jego rodzina, która teraz właśnie może pomóc w sposób rzeczywisty i efektywny.

Po przejściu terapii podstawowej - a są różne jej formy, jednak wydaje się, że najlepiej zacząć od leczenia w ośrodku zamkniętym - uzależniony może zacząć próbę nowego zmierzenia się ze światem. I z samym sobą. Gdy nie zapomni, że każde uzależnienie to choroba nawrotów, gdy będzie kontynuował terapię w systemie otwartym - grupowym i indywidualnym, a także korzystał z dostępnych form wsparcia wspólnoty osób uzależnionych, to ma szansę na dobre, godziwe życie. Na realizację siebie w rodzinie, pracy zawodowej i poza nią.

A co z rodziną uzależnionego? Co z jego żoną, dziećmi, rodzicami? Oni także potrzebują wsparcia i terapii. Bo uzależnienie to choroba całej rodziny, to swoisty "wirus", który infekuje wszystkich blisko związanych z uzależnionym. U nich bowiem pojawia się tzw. współuzależnienie, czyli system zaburzeń emocjonalnych wynikających z bliskiego i długotrwałego związku z osobą uzależniona. Tym osobom również potrzebna jest psychoterapia oraz wsparcie grup samopomocowych, np. Al-Anon, czy Al-Ateen.